| تبليغات | X |
و یکسال گذشت ...
یکسال از تولد " نقش خیال " من گذشت ...
یکسال از آمدنم گذشت .. با تمام بودن ها و نبودن هایم .. با تمام لحظه های آرام و دقیقه های نا آرامم ..
یکسال از با شما بودن گذشت .. حضور در کنار شما ، برای بودنم بهانه است .. بهانه های خوب بودنم ! دوباره و از نو ، سلام ..
یکسالگی " نقش خیال " ، از رهگذر حس خوب با شما بودن ، اتفاق افتاد .. اگر رخصت داشته باشم بعد از این هم رهگذر کوچه های محبت شما خواهم بود .
با درود ..
یا حق .
دیگر به آفتاب هم اعتمادی نیست
وقتی
از پشت کوهی سیاه
طلوع می کند
نه ...
نه ...
ما را آفتاب دیگری می باید ..
بی شک ...
بی شبهه ...
بی کوه ...
--------------------------------------
کاش
حتی اعتماد هم
همچون دیواری
مابین انسان ها
نبود
که روزی
فرو بریزد ...
آری...
دیوار
فرو ریختنیست .
---------------------------------
یا حق .
گفته بودم که بعد از این ، درباره ی برخی از فیلمهای مهم و تاثیر گذار سینمای ایران و جهان ، خواهم نوشت . اما اینگونه نوشتن هایم را " نقد " ننامید چون من منتقد نیستم . هر چه هست ، نوشته ایست شامل نظر ، عقیده ، سلیقه و احساس من از فیلم مورد نظر .
مدتهاست دلم می خواهد درباره ی فیلم " بابل " بنویسم ، اما هر بار ، و هر بار فقط به این دلیل که نمی توان به سادگی از کنار یکی از بهترین فیلمهای عمرم گذشت ، نوشتن درباره اش را به آینده موکول می کردم .. اما این بار تلاش کردم تا نگاهِ ایدآلیستی پیشین را به نگاهی رئالیستی همراه با صداقت تبدیل کنم تا طلسم نگارش مطلبی درباره ی " بابل " شکسته شود .
و اما ...
" بابل " ساخته ی آلخاندرو گونزالس ایناریتو فیلمساز آرژانتینی است که پیش از این با ساخت فیلمهای " 21 گرم " و " عشق سگی " توانمندیهای خود را به سینمادوستان جهان ثابت کرده بود . همچنانکه می دانید ، مهمترین مشخصه ی این سه فیلم ( سه گانه ی او ) روایت های پاره پاره ، متقاطع و ناپیوسته ی آنهاست که همچون پازلی ، قطعاتش ذره ذره ، و تا پایان فیلم کنار هم چیده می شوند . هر چند نوع این روایت در آخرین فیلم ایناریتو " بابل " با مثلا " 21 گرم " تفاوتهایی آشکار دارد اما به هر حال اکثر تماشاگران ، این سه گانه را با همین روایت های متقاطع شان به یاد می آورند .
درباره ی " بابل " خیلی حرفها گفته شده و خیلی جنبه های روایی ، بصری و ویژگیهای ساختاری و تکنیکی آن بررسی شده .. با این حال من هم به عنوان یک تماشاگر ( که باید اعتراف کنم فیلم را عاشقانه دوست دارم ) ، حرفهای زیادی درباره اش دارم . از تاثیر چهارگانه ی : ایناریتو به عنوان کارگردان ، گیر مو آریاگا به عنوان فیلمنامه نویس ، رودریگو پریتو به عنوان مدیر فیلمبرداری ، و گوستاوو سانتائولایا به عنوان آهنگساز در هر سه فیلم ذکر شده ... از تنوع و گستردگی مضامین مطرح شده در "بابل " ... از نسبت این نوع روایت با سینمای تقدیرگرا و در عین حال نزدیکی اش با سینمای نسبیت گرا ( محل جمع تضادها ؟ ) ... تا اشاره های واضح و آشکار فیلمنامه به دین و مذهب ...، همه و همه موضوعاتی را تشکیل می دهند که مرا به عنوان یک سینمادوست ، به نوشتن درباره شان ترغیب می کند . اما صرف نظر از گستردگی موضوعات قابل بحث و دوست داشتنی ، بهتر آنست درباره ی موضوعی بنویسم که به نظرم بشر هزاره ی سوم را با معضلی بزرگ روبرو کرده ، که اتفاقا " بابل " این مسئله را بسیار خوب طرح کرده است ... و آن چیزی نیست جز : " سوءتفاهم های بشری و عدم توانایی انسانها در ارتباط برقرارکردن با یکدیگر " ..
در عصری زندگی می کنیم که انواع و اقسام وسایل ارتباطی ، به نظر ، مشکل دوری مسافت ، مرزبندی های جغرافیایی ، جداافتادگی های فیزیکی را از میان بر می دارد ، اما این درحالیست که بشر از یک رویارویی ساده با همنوع خود و گفتگویی نزدیک و رودررو با او ، به شدت عاجز است ، و چاله ها و حفره های رابطه ها را ، با سوءتفاهم هایی عجیب و سیاه اما عمیق و دردناک پُر می کند . به نظرم مضمون " عدم درک متقابل " یا " سوءتفاهم های بین انسانها " و یا " مشکل ارتباط " از دیگر مضمونهای مطرح شده در " بابل " ، پُررنگ تر است .
یکی از جسورانه ترین و اما درست ترین ایده های ایناریتو/ آریا گا ، انتخاب سه کشور مختلف و پیوند آنها به هم ، به بهانه ی آن اسلحه برای خلق داستان فیلم است تا بیش از پیش بر جهانشمول بودن و گستردگی جهانی مضمون " مشکل ارتباط " تأکید کنند . اگر به رابطه های مختلف در " بابل " توجه کنیم ، تلخی و عمق فاجعه بیشتر چشیده و دیده می شود . همه چیز به سوءتفاهم منتهی می شود : از ماجرای مرد تفنگ فروش که بعدا آنگونه بی رحمانه مورد شماتت پلیس مراکش قرار می گیرد .. از نگاه مهربانانه و دلسوزانه ی آملیا نسبت به دو کودک آمریکایی که بعدتر ، رفتار تلخ و تحقیرآمیز پلیس آمریکا را در پی دارد .. یا از شلیک آزمایشی بُرد تفنگ توسط یوسف نوجوان به یک اتوبوس توریستی که بعد از آن به کشته شدن برادر بزرگتر او توسط پلیس مراکش ختم می شود .. از وجود نیاز عاطفی چیکو دختر کر و لال ژاپنی که منجر به سوءتفاهمش نسبت به ارتباط با پلیس جوان ژاپنی می شود .. و تا سوءتفاهم پلیس و رسانه های آمریکا که تیراندازی کودکانه به اتوبوس توریست ها را به یک خبر تروریستی جهانی تبدیل می کنند .. همه و همه بر این مسأله ی مهم تأکید دارند که چگونه عدم درک متقابل بین انسانها و یا کج فهمی های مغرضانه و یا غیر مغرضانه ، منجر به ویرانی اعتماد بین آنها می شود ، اعتمادی که برای بقای ارتباط انسانها ، لازم و ضروری است . چیزی که انسان را از اینهمه بی اعتمادی می ترساند ، عواقبی است که این " بی اعتمادی " در پی دارند . . و یکی از آنهمه ، مسأله ی عدم امنیت روحی ، روانی و فیزیکی انسانهاست .
چیزی که در " بابل " به خوبی به تصویر کشیده شده ، عدم امنیت همه جانبه ی انسانها بر اثر بوجود آمدن همان سوءتفاهم ها و به تبعش بی اعتمادی های بشری است . اگر آینده هم به بدی امروز باشد ، باید با نگاهی واقع گرایانه ، و نه آرمانخواهانه ، قید " امنیت " را زد و به انتظار ویرانی همه ی تفاهم ها و ارزشها نشست . ( که خدا نکند .. ).
اما ... بله ، باید هشدار ایناریتو و " بابل " را جدی بگیریم .. دروغ نگوئیم ، ریا نکنیم ، فریب ندهیم و به " بی اعتمادی " ها دامن نزنیم .
----------------------------------------
بعد از تحریر :
راستش نمی توانم از شاهکار ایناریتو بنویسم اما از ویژگی های شگفت انگیزش حرفی نزنم . برخی را مختصر ذکر می کنم .
- قرار گرفتن ستاره های هالیوود ( براد پیت ، کِیت بلانشِت ) در کنار نابازیگرانی که به گفته ی ایناریتو حتی تا قبل از آن دوربین به چشم ندیده بودند ، فوق العاده است .
- بازی متفاوت براد پیت ، بازی عجیب رینکو کیکوچی ( که نقش دختر کر و لال ژاپنی را ایفا کرده ) ، آدریانا بارازا ( آملیا ) و حضور شگفت انگیز بوبکر الخائد ( بازیگر نقش یوسف پسر تیرانداز ) از عجایب بابل اند .- موسیقی فوق العاده تأثیرگذار گوستاوو سانتائولایا که اسکار بهترین موسیقی را هم نصیب او کرده ، دستاورد عظیم دیگری برای فیلم است .
-فیلمنامه ی درخشان گیرمو آریاگا نیز برای مشتاقان فیلمنامه نویسی ، یک غنیمت است .
- فیلمبرداری روی دست و کاملا حساب شده و نورپردازی ظریف رودریگو پریتو عالیست .
- به تمام اینها اضافه کنید هوش سرشار ایناریتو را که به بهترین شکل ممکن " بابل " را کارگردانی کرده است . در تائید تواناییهای او همین بس که توانسته این همه آدم مهم و هنرمند و توانا را دور هم جمع کند تا " بابل " ساخته شود .
-------------------------------------------
بعد از " بعد از تحریر " :
ببخشید ، می دانم این مطلب خیلی طولانی شد . اما به جهت تکمیل مطلب بد نیست برخی جوایز و افتخارات " بابل " را نیز ذکر کنم . ضمن اینکه واقعا حرفهای بیشمار دیگری درباره ی این فیلم دارم که به هزار و یک دلیل از گفتنشان صرف نظر می کنم .
جوایز و افتخارات :
برنده ی جایزه ی بهترین کارگردانی ، جایزه ی ویژه ی تدوین و نامزد دریافت نخل طلای کن 2006 - برنده ی اسکار بهترین موسیقی متن و نامزد اسکار بهترین فیلم ، کارگردانی ، فیلمنامه ی اریژینال ، تدوین ، دو بازیگر نقش مکمل ( آدریانا بارازا و رینکو کیکوچی ) - نامزد سزار ( اسکار اروپایی ) - بهترین فیلم خارجی ، برنده ی گلدن گلوب ، بهترین فیلم درام ، و نامزد همین جایزه برای بهترین فیلمنامه ، موسیقی ، بازیگر مرد نقش اصلی ( براد پیت ) و زن مکمل ( آدریانا بارازا ) - بهترین فیلم سال از دید مجمع منتقدان شیکاگو .
یا حق .
فهرست 33 فیلمنامه ی کاندیدای دریافت جوایز سه گانه ی مسابقه ی بزرگ فیلمنامه نویسی ماهنامه ی فیلم نگار اعلام شد .
به گزارش فیلم نگار ، برای این مسابقه که به همت ماهنامه ی فیلمنامه نویسی فیلم نگار ، و با حمایت و همکاری مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ، و کانون فیلمنامه نویسان خانه ی سینما ، برگزار شده ، چهارصد و هفتاد و سه فلیمنامه به دفتر مجله ارسال شده که از بین آنها و به انتخاب نویسندگان و منتقدان فیلم نگار ، 33 فیلمنامه ی کوتاه به مرحله ی اول مسابقه راه پیدا کردند . اسامی کاندیداهای دریافت جوایز فیلم نگار بدون ترتیب به شرح زیر است :
دستها ( زهرا گرایلی) - داستان یواشکی پیرمردها ( احسان شادمانی ) - به نام زندگی ( محسن مرادی ) - نکته ی آخر ( عادل ناصری ملکی ) - رعنا ( عادل ناصری ملکی ) - تاکسی ( عادل ناصری ملکی ) - آن چیزی که نباید باشد ( ثمین زرافشان ) - ساعت 52 ( ثمین زرافشان ) - یک روز بعدازظهر ( امین حسینی نژاد ) - کودک من ( طاهره مدرسی ) - سایه روشن ( اصغر روح ) - یک اتفاق ساده ( زهرا الحمدی ) - وضعیت سوم یا وضعیت قرمز ( عمادالدین محمدپور ) - دکه ی بین راه ( کیوان شمشیربیگی ) - چهره ی مرد مرده ( علیرضا رضیئی ) - شغل ( حمید پروانه ) - واحد 357 ( حامد حیدری ذاکر ) - یک تصادف سه گانه ( احمدرضا یاوری ) - بلندای باور ( سیده محدثه حسینی ) - اتاق ( آرش امین زاده ) - حق همسایگی ( شعله شیری ) - سیم جنگی ( علی برومند ) - مزاحم ( بهاره کرمی زندی ) - از نو زاد ( سید مرتضی سبزقبا ) - من و یگانه و دیوار سبز بلند ( محمد بکرانی ) - عیدی سال نو ( هاجر امیری ) - آیینه ( مریم پیردهقان ) - کلاه هدهد ( ایرج فلاح ) - راه سوم ( علیرضا محمدیان و خالد گویلیان ) - نقاب ( علیرضا محمدیان و خالد گویلیان ) - هر کسی باید راه خودش را می رفت ( مریم زارعی ) - خط باریک سرخ ( محمد عزیزی ) - چند سکانس به هم ریخته از یک قصه ی قدیمی ( حسین آقاجانی ) .
فهرست سه گانه ی جوایز این مسابقه ، به این ترتیب است :
1 - فیلمنامه ی اول :
حمایت از ساخت فیلمنامه تا سقف ده میلیون ریال .
یک سکه ی بهار آزادی ، بیست جلد کتاب .
سی دی آموزش فیلمنامه نویسی سید فیلد .
اشتراک یک ساله ی ماهنامه ی فیلم نگار .
2 - فیلمنامه ی دوم :
حمایت از ساخت فیلمنامه تا سقف ده میلیون ریال .
نیم سکه ی بهار آزادی ، پانزده جلد کتاب .
سی دی آموزش فیلمنامه نویسی سید فیلد .
اشتراک یک ساله ی ماهنامه ی فیلم نگار .
3 - فیلمنامه ی سوم :
ربع سکه ی بهار آزادی ، ده جلد کتاب .
سی دی آموزش فیلمنامه نویسی سید فیلد .
اشتراک یک ساله ی ماهنامه ی فیلم نگار .
------------------------------
فیلمنامه ی " از نو زاد " همان فیلمنامه ای است که پیش از این در چهارمین جشنواره ی فیلمنامه نویسی رضوی ، جایزه ی ویژه ی هیئت داوران را کسب کرده بود . " از نو زاد " را همچون فیلمنامه ی " یک روایت معتبر " در شرایط روحی خاصی نگاشتم . آنچه برای من به عنوان نویسنده مهم است ، این است که در ایام نگارش این فیلمنامه تجربه ی عجیب و آرام بخشی از سر گذراندم که به سرنوشت بعد از نگارشش هیچ ارتباطی ندارد . مهم این بود که نگارش این فیلمنامه ، برای من یک تجربه ی لذت بخش شد .. همین ..
یا حق .
علی جان سلام . حالت خوبه ؟ زندگیت رو به راهه ؟ ..آی آی آی .. قلبت شیکسته ؟ تنها موندی ؟ غمخواری نداری ؟ گریه می کنی ؟ می دونم ، می فهمم .. هانیه رفت ، آره ؟ اذیتش کردی ، نه ؟ .. پس چی شد ؟ .. این همون هانیه ای بود که می خواست عشقو با تو قسمت کنه ؟ .. شایدم حق داشته ، یا شایدم نداشته .. پس .. پس اون همه زمزمه ها ، زندگیا ، عشقا ، همه ، دروغ بود ؟ گریه نکن . تنهایی سخته ، می دونم .. تو همواره به یاد می یاری ، اما می خوای که فراموش کنی .. پشیمونی ؟ تو زندگی کردی .. تو عاشق شدی .. مهربونی کردی .. وقتی هانیه دلتو شیکست ، بهش سیلی زدی ..( خودمونیم نزدیک بود پرده ی گوششو پاره کنی .. ) تو از خانوادت جدا شدی .. تو رها کردی .. تو عصبی شدی .. تو عصبانی شدی .. شیطنت کردی ..چی بود این بهش پناه آوردی ؟ .. فکر کردی مُسکنه ، اما نبود ، بود ؟ ( نه انصافا بود ؟ ) .. تو دیوونه شدی ، همه چیزو ول کردی ، گم کردی ، اما خواستی که به خودت اعتماد کنی ، اعتماد کردی ، تو می تونستی ، تو می تونی .. و حالا خوشحالم که رها شدی ..
اما علی جان ، تنها شدی ، نه ؟ قلبت شیکسته ؟ تنها موندی ؟ غمخواری نداری ؟ می دونم .. گریه می کنی ؟ .. اشکال نداره ، حالا دیگه گریه کن .. گریه مُسکنه .. هانیه رفت ؟ می دونم دلی که شیکست دیگه شیکسته .. سازت که هست .. یادگار زندگی رو به راهته ، مگه نه ؟ .. پس با سنتورت ، خوب باش و تنها .. تنها باش و سر به زیر .. سر به زیر باش و سخت .. سخت باش و آرام .. همین برا تو مُسکنه ..
علی نمی دونم اهل سینما هستی یا نه ؟ اما اگه هم نباشی ، می دونم که حتما این سه فیلمو دیدی .. یعنی اگه تو عمرت فقط سه فیلم دیده باشی ، همین سه فیلمه .. شک ندارم .. آره تو حتما هامون و پری و درخت گلابی رو دیدی ، آره ؟ اون صحنه ی شعر گفتن " میم " تو درخت گلابی یادته ؟ " میم " ، سرخوش و سرمست در باغ نشسته بود ، و محمود گیج و دست و پا چلفتی هم کنارش به اون خیره که نه ، محو تماشاش شده بود . " میم " شعر می گفت : اگه یه روزی سواری / اومد ز سبزه زاری / خسته و پیر و داغون / یه عاشق پشیمون / با چشم تر ، هاج و واج / نگا می کرد به امواج / بهش بگین کاکل زری / دیر اومدی رفت پری . عجیبه ، شاید هانیه هم فیلمو دیده .. یا شاید تو خواستی که ببینه ..می دونی .. اونجای زندگیت که هانیه کفتر به دست ، از پله ها اومد پایین ، بهش گفتی : چه خوبه از همدیگه جدا نشیم ، هانیه گفت خُب ؟.. تو گفتی این مصرع دومشو بگو فقط عشق هم توش باشه ... و هانیه و تو تقریبا با هم گفتین عاشقتم و هر دو خندیدید ... هانیه گفت نه .. نه .. نه .. زیر لب گفت چه خوبه از همدیگه جدا نشیم ، و بلند تر گفت ما با هم عشقمونو قسمت کنیم .. و من دقیقا " میم " رو تو چهره و رفتار و خنده های هانیه ی تو دیدم .
راستش علی سنتوری باید صادقانه ادعا کنم که می فهممت .. اگه نمی فهمیدمت که تو تنهایی و خلوتم جایی نداشتی .. اگه نمی فهمیدمت که گریه هامو با گریه هات تقسیم نمی کردم .. بی خوابی هامو با بی خوابی هات .. دردامو با دردات .. علی سنتوری تو اونجا ، منم اینجا .. تو تنها ، منم ....... اما به خدا می فهممت . کارت درسته .. همونجا بمون .. بله درست می گی .. ما نمی تونیم دنیا رو عوض کنیم اما خودمونو چرا .. درست کردن یه مدینه ی فاضله ی خیلی خیلی کوچیک ، بهتر از هرگز درست نکردن یه مدینه ی فاضله ی بزرگه .. آره تو درست می گی .. از دیگران نا امید شدی اما از خودت هرگز . تو دل بزرگی داری .. تو نگاهت کینه نیست .. راستی علی جان هانیه رو هم ببخش .. اونم بالاخره آرزو ها داشته .. ازش بگذر .. تو قربانی شدی علی .. عشقتو ، هانیه رو هم قربانی کردی .. حیف شد اما شد دیگه .. امیدوارم همیشه خوب باشی .. علی سنتوری می دونم قلبت شیکسته ، اما طاقت بیار و مرد باش .. تنها باش .. سر به زیر ، آرام ، صبور .. آره منم سعی می کنم با قلب شیکسته ، با رنگ و روی رفته ، سر به زیر باشم و آرام .. طاقت می یارم ، باشه .. مواظب خودت باش .. از دور روی ماهتو می بوسم .. من از خودم چیزی نداشتم که برات بیارم ، اما یه چیزی آوردم که از خودته .. بخون و بدون که با ساز و آواز و زندگی و تنهاییات ، زندگی می کنم ... اینو بخون ....
رفیق من سنگ صبور غمهام / به دیدنم بیا که خیلی تنهام / هیشکی نمی فهمه چه حالی دارم / چه دنیای رو به زوالی دارم / مجنونم و دلزده از لیلی ها / خیلی دلم گرفته از خیلی ها / نمونده از جوونی هام نشونی / پیر شدم پیر تو ای جوونی / تنهای بی سنگ صبور / خونه ی سرد و سوت و کور / توی شبات ستاره نیست / موندی و راه چاره نیست / اگر چه هیچکس نیومد / سری به تنهاییت نزد / اما تو کوه درد باش / طاقت بیار و مرد باش / صدای سازم همه جا پُر شده / هر کی شنیده از خودش بیخوده / اما خودم پُر شدم از گلایه / هیچی ازم نمونده جز یه سایه / سایه ای که خالی از عشق و امید / همیشه محتاجه به نور خورشید .
من با زخم زبونا رفیقم / مرهم بذار با حرفات رو زخم عمیقم / با توام که داری به گریه ام می خندی / کاش می شد بیای و به من دل ببندی / تنها بودن یه کابوس شومه عزیزم / کار دل ، نباشی ، تمومه عزیزم .
علی سنتوری خدا نگهدارت ، یا حق .
هوای حوصله ابری است . اما چاره ای نیست . در این شتاب ایام پایان سال ، گویا چاره ای جز همراهی با جریان " از نو شدن " نیست ، حتی برای من که سال پر هیاهوی ساکت عجیبی را پشت سر گذاشتم . اما مگر برای طبیعت ، هوای ابری حوصله ی کسی چون من ، اهمیت دارد ؟ با خود قرار گذاشته ام که در شُرُف تغییر طبیعت ، تغییری در خود بیافرینم .. دلم می خواهم خوش قول باشم و بر سر قرارم با خود حاضر شوم .. نمی دانم میسر می شود یا نه ؟ اما در این راه کوتاهی نخواهم کرد .
از کوچه که به پس کوچه پیچیدم ، نسیمی از تبسمی لطیف به ریه هایم سرازیر شد . پیش از آن هم نسیم ها آمده و رفته بودند .. طراوت نسیم خوش بود اما می دانستم نباید فریب لطافتش را بخورم .. کوچه ی تنگ و خلوت آجری شهر را که پشت سر گذاشتم ، سابادی ( صَعبات ) آمد و رد شد .. چشمم آرام ، آجری جایگزین آجری می کرد .. بعضی شکسته ، برخی شوره زده ، بعضی صاف ، برخی زبر .. اما همه به یک اندازه ، همچون فریم هايي از يك نگاتیو .. کوچه بو ی اعتماد می داد ، یا حداقل من می خواستم که بدهد .. چه تنگ تر شد کوچه ی پُرپلکانِ پُرنشیب .. تبسم نسیم ، جا به جا ، در کوچه می پیچید . رفتم و پلاک فرسوده ی خانه ا ی روبرویم ظاهر شد .. سبز بود .. چشمم که تیلت زد ، خشکم زد .. در چوبی خانه با آجر مسدود بود .. عجیب بود .. هرآنچه تبسم و نسیم و اعتماد بود در کوچه گم و گور شد . به دهانم قفل سکوت که زده شد ، راه رفته را بازگشتم .. قبل از آنکه به کوچه بپیچم ، برگشتم و به پلاک خانه نگاه کردم .. سبز نبود .. چرا بی جهت در نگاه اول فکر کرده بودم پلاکِ بی عدد و رقم زنگ زده ، هفت و سبز است ؟ به پلکان نگاه نکردم .. حوصله ی نشیب که هیچ ، حوصله ی فراز هم مسلما نبود .. از پس کوچه به کوچه که پیچیدم ، ریه هایم پُرِ اکسیژن سکوت بود ... سکوت و سکوت و سکوت .. راستی چند فریم آجر را رفته و برگشته بودم ؟ .. نمی دانم .. اما در آستانه ی ورود به سال نو ، دلم می خواهد تمام فریم های رفته را فراموش کنم و به فریم های نرفته ی کوچه های اعتماد بیاندیشم . اگر قصد ، تغییر باشد می خواهم تغییر کنم .. دیگر فریب هیچ نسیم تبسمی را نخواهم خورد .. تغییر می کنم .. شاید که هوای حوصله هم بهاری شود .. راستی یادم باشد مثل هرسال ، اولین سین سفره ی هفت سین دلم ، سینما باشد .
عیدتان مبارک .. .
یا حق .
سال گذشته حوالي همين روزها بود که رسول ملاقلي پور بار سفر بست و رفت . و هنوز و بعد از يک سال ، هنوز درد دامنه دارد . همان روزها ، همان روزهاي بيقراري براي او نامه اي نوشتم از روي دلتنگي . شما که غريبه نيستيد ، امروز نامه را در کشوي کمدم پيدا کردم . مي دانيد که اين روزها دردم تازه شده . مقدمه بس است ، نه ؟ پس بخشهايي از آن نامه را بخوانيد :
آقا رسول سلام . هيچوقت تو را از نزديک نديدم ، اما از نزديک ، از خيلي نزديک ، تو و سينماي تو را مي شناختم و مي شناسم . سالها با تو و سينماي تو زندگي کرده ام . تو ، براي من ، دقيقا روي ديگر عزيز ديگرم ابراهيم حاتمي کيا هستي . براي من در سينماي ايران شهداي زنده اي وجود دارند ، که تو يکي از آنها بودي .اما شنيده ام تو هم به سفري رفته اي که بازگشتي در آن نيست . آقا رسول راست مي گويند ؟ يعني باور کنم که ديگر بعد از اين فيلم نمي سازي ؟ باور کنم که تو ديگر عصباني نمي شوي ؟ باور کنم که تو ديگر نفس نمي کشي ؟ اين يک شوخي سينماييست يا يک واقعيت تلخ ؟ آقا رسول اين اولين باريست که براي تو نامه مي نويسم ، اما شايد آخرين بار نباشد ، اگر البته بعد از اين زنده باشم ... آقا رسول حال و روز خوبي ندارم .....
آقا رسول ، آن روز سه شنبه ، وقتي خبر رفتن تو را خواندم ، از شدت بهت و حيرت خنده ام گرفت . مدتي گيج و مبهوت بودم و بعد ، بغضم ترکيد و گريه ام گرفت . باور کن هنوز نمي توانم باور کنم که تو ديگر نيستي ... تمام گفتگوهايت با ابراهيم نبوي را ضبط کرده ام . هنوز جرات نکرده ام به سراغشان بروم . هنوز منتظرم روي سايت هاي خبري بخوانم که : رسول ملاقلي پور نمرده ، که او جايي همين نزديکي ، مشغول فيلمبرداري بوده ، و ديگران بر سر يک سوءتفاهم فکر کرده اند او مرده ... اما حالا سر و کله اش پيدا شده و با همان انرژي و خشم ذاتي اش ، سرسختانه ، پيگير ساخت فيلم تازه اش است .... در آستانه ي فرا رسيدن سال نو ، اين چه کاري بود کردي ؟ وقتي در روزنامه ها ترکيب اين دو کلمه را ديدم مدتي به آن خيره شدم ، چشمم را تنگ کردم و سرم را کج ، تا بپذيرم که اصلا اينچنين ترکيبي هم مي تواند وجود داشته باشد ... درگذشت رسول ملاقلي پور ... آقا رسول خوب دقت کن ... درگذشت رسول ملاقلي پور ...
آقا رسول ، من امسال دو تن از کساني را که بسيار دوستشان داشتم و وجودشان را بخشي از وجود خود مي دانستم ، از دست دادم . اول مهر ماه 1385 پدربزرگم را و پانزدهم اسفند ماه 1385 تو را .. ببخشيد که شما را تو خطاب مي کنم اما آنقدر به شما احساس نزديکي مي کنم که پيش از اين هرگاه از شما سخن به ميان مي آمد ، شما را رسول مي خواندم ، نه آقاي ملاقلي پور يا هر نوع ترکيب ديگري ...
چهارشنبه شانزدهم اسفند ماه ، وقتي عکسي از تو روي صفحه ي اول روزنامه ي اعتماد چاپ شد ، و بابک غفوري آذر براي خبر رفتن تو ، تيتر " پرواز در شب " را انتخاب کرده بود ، تنم لرزيد و اشکم سرازير شد ... آخر تو ساعت ۳۰/۱۲دقيقه ي نيمه شب رفته بودي ... و پرواز در شب هم یکی از فیلمهای خوب توست ... آقا رسول، روز پنجشنبه ، همزمان با تشييع پيکر تو ، و به احترام تو ، دوربين ها خاموش شدند و تمام همکارانت در سينما ، کارشان را تعطيل کردند و به احترام سينماي تو ، نورها را خاموش و سکوت را بر پروژه هاي خود حکمفرما کردند . محسن آزرم در روزنامه ي اعتماد نوشت : " مردن ملاقلي پور ، رفتنش از اين دنيا و نبودنش در سينما ، تلخ ترين اتفاق آخرين ماه امسال بود . يعني نمي شد اين سال را بهتر از اين تمام کرد ؟ "
آقا رسول واقعا با رفتنت حالم را گرفتي .
پروردگارا ، روح رسول سينماي ايران را با روح پاک رسول الله محشور بفرما ...
ساعت 2 بامداد يکشنبه ۲۰/۱۲/۱۳۸۵
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
به عکس بالا نگاه کنيد . اين عکس در آخرين روز زندگي رسول ملاقلي پور گرفته شده ..عکس عجيبيست . يک نوع سکوت و آرامش عجيب در آن هست که دل آدم را مي لرزاند .. موجی از شکوه ، عظمت ، صبوری ، آرامش و انگار تسلیم در نگاه او به افق ( هر چند نه چندان پیدا ) وجود دارد .. گویا پروردگار او ، قیل از آغاز سفر ابدی اش ، او را با شمه ای از آن جای دیگر ، آن مکان دیگر آشنا می کند .. تکاندهنده تر آنکه کسی که این لحظه ی غریب را ثبت کرده ( تنها شاهد این لحظه از نزدیک ) نیز ، کمتر از یکسال بعد از آن ، در این دنیا ماند . همراه و همپاي آخرين سفر زندگي او ، فيلمبردارش رسول احدي بود . این عکس کار اوست . آنچنانکه می دانید رسول احدی چند ماه پیش بر اثر سانحه ی تصادف از این دنیا رفت ..... این ، ادای احترامیست به دو رسول سینمای ایران .. رسول ملاقلی پور و رسول احدی ... روحشان شاد و یادشان گرامی ...
یا حق .
1 - محله ي حضرت آيت الله سبط شيخ انصاري (ره) ، زادگاه من است . آنچنانکه ميدانيد در عصر ما شيخ انصاري (ره) به همراه بزرگان ديگري چون وحيد بهبهاني ، ميرزاي شيرازي ، آخوند خراساني و علامه نائيني احياگر مکتبي بودند که بعدتر آيت الله بروجردي و امام خميني (ره) ادامه دهنده ي آن شدند . از اين رو مردم شهر دزفول براي اين شيخ بزرگ و خاندان محترمش احترام زيادي قائلند .
هنوز هم نوادگان ايشان در همين محله زندگي مي کنند . من تاسوعا و عاشوراي هر سال را در همين محله و در کنار حسينيه ي حضرت سبط شيخ انصاري (ره) مي گذرانم . هنوز هم " خانه ي اجدادي " ما در همين محله قرار دارد .
2 - تاسوعاي امسال را طبق معمول هر سال ، به تماشا نشستم ... به تماشاي آنهمه مردم سياهپوشي که از محله هاي مختلف شهر ، از مسيري طولاني و تاريخي سراسيمه عبور مي کنند و حسين گويان ياد و خاطره ي جاويدان سرور شهيدان راه حق را گرامي مي دارند . با تماشاي شکوه و عظمت عزاي او ، هميشه چشمانم غرق اشک مي شوند و دلم هر دم به لرزه مي افتد . امسال بعد از سالها که از پشت ويزُر دوربين عکاسي يا تصويربرداري به تماشاي اين آئين مي پرداختم ، از ماهها قبل تصميم گرفته بودم که به هيچ عنوان دوربين به دست نگيرم و محرم امسال را در سکوت خود و در هياهوي عزاداران ، فقط و فقط با چشم خود به تماشا بگذرانم ...گاهي اينگونه ديدن حالم را بهتر تغيير مي دهد . اما همان روز طاقت نياوردم و بالاخره با تأثير از عزاداري مردم ، چند عکس به يادگار گرفتم ، اما نه با دوربين عکاسي که با گوشي موبايل .. دو سه عکس از اين عکس ها را بسيار دوست داشتم اما بقيه را حذف کردم . از همان هنگام تا به حال اين عکسها را در حافظه ي گوشي ذخيره کرده ام و گاهي تماشايشان مي کنم . استاد عکاسي من جناب استاد حميد تجلي فر بوده اند .. ايشان دو عکس مورد علاقه ام را ديدند و تائيد کردند و بدون تصميم قبلي ناگهان اين دو عکس را براي مسابقه عکس محرم خرمشهر ارسال کردم .. همين .
3 - اما نخستين مسابقه ي استاني عکس محرم با نام پروازسرخ برگزار شد و همزمان با آن از يکم تا نهم اسفندماه 1386 نمايشگاهي از آثار برتر اين مسابقه به همت موسسه ي فيلم و عکس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي خرمشهر ، در خرمشهر برگزار شد . دو عکسي که من به مسابقه ارسال کرده بودم در نمايشگاه به نمايش در آمدند و عکس فوق جزء 14 اثر برتر مسابقه معرفي شد . به گزارش دبيرخانه ي اين مسابقه ، از بين يک هزار و شصت اثر ارسالي به دبيرخانه ، در مرحله ي اول يکصد عکس به بخش مسابقه راه پيدا کردند که از بين آنها 14 اثر به عنوان برترين هاي مسابقه انتخاب شدند . اين همان عکسي است که امسال در محله ي حضرت سبط شيخ انصاري (ره) و کنار " خانه ي اجدادي " من ، ثبت شد .
به این می اندیشم که ما انسانها برای حفظ رویاهایمان چقدر هزینه می کنیم ؟ چقدر تلاش می کنیم ؟
و چقدر انرژی صرف می کنیم ؟ به این می اندیشم که رویاهایمان را کجای زندگیمان جای داده ایم ؟ یا
زندگی حال مان چه نسبتی با رویاهای گذشته مان دارد ؟ یا اصلا چقدر برای رویاهایمان ارزش قائلیم ؟
اگر بپذیریم که سینما ، بخشی مهم از تحقق آرزوها و رویاهای انسان است ، و اگر بپذیریم که حداقل بخشی از علاقه ی ما به سینما ، در واقع علاقه ی ما به آرزوها و رویاهایمان است ( و نه حتما و صرفا مدینه ی فاضله مان ) ، و حال ، هم نیز اگر بپذیریم که از هنگامی که با این پدیده ی مجازی واقعیت طلب احساس وابستگی پیدا کرده ایم و مدعی دوست داشتنش شده ایم ، به چه میزان برای حفظ این علاقه تلاش کرده ایم و چقدر هزینه و انرژی صرف کرده ایم ؟
رویاهایمان را به چه قیمتی به دست آورده ایم و به چه قیمتی از دستشان می دهیم ؟ آیا جز این است که انسان بدون رویا ، انسان بدون جهت است ؟ .. آیا جز این است که رویاهایمان ، جهت زندگیمان را مشخص می کنند ؟
آنچنانکه می دانیم انسان در طول تاریخ برای جستجوی خود ، آرمان ها و آرزوهایش ، همواره از هنر بهره گرفته است . هنر در واقع تجلی آرمانخواهی بشر است . هنر خلق دنیایی بهتر و زیباتر از چیزی است که وجود دارد . هنر در واقع حرکتی است به ورای چیزی که هست ... یعنی حرکت از وراء به ماوراء ... یعنی حرکت از چیزی که هست به سوی چیزی که باید باشد ( تحقق آرزو ) .. حرکت از واقعیت به سوی حقیقت ... اگر این مهم را باور داشته باشیم ، باید گفت سینما ، خلق دنیایی مجازیست برای دستیابی به حقیقتی که در واقعیت وجود ندارد ... از این روست که زندگی ( واقعیت ) به تاثیر از سینما ( مجاز ) برای دستیابی به آرمان ها و رویاها ( حقیقت ) تلاش می کند . از این روست که سینما برای انسان اندیشمند ، ارزشی فراتر از تفریح و سرگرمی پیدا می کند . از این روست که زندگی متاثر از سینما می شود . و البته مسلم است که خاستگاه سینما ، زندگیست و هم اما مشخص است که به آن بسنده نمی کند .
به عنوان یک سینماگر کوچک ( خیلی کوچک ) این مساله را به راحتی درک و لمس می کنم که پرداختن به سینما ( برای من نویسنده و کارگردان ) پرداختن به دنیای آرمان ها ، آرزوها و رویاهای من است . اگر می نویسم برای این است که چیزی را که نیست ، به وجود بیاورم . اگر فیلم می سازم برای این است که به جز بازگو کردن تفکرات و عقایدم به زبان سینما ، چیزی را بیافرینم که در پیرامونم وجود ندارد . این ، تلاشی برای دستیابی به رویاهای منست و مسلما صرف انرژی و هزینه ایست برای این مساله ی ساده اما مهم که همنوعانم را از تفکرات ، عقاید و آرمان هایم آگاه سازم .
معتقد نیستم در این دنیا می توان به مدینه ی فاضله دست پیدا کرد . به نظرم این غیر ممکن است ... به جز وعده ی آخرالزمانی پروردگار ، دستیابی به مدینه ی فاضله ی انسان در این دنیا محال ممکن است .. اما منکر این نیستم که می توان در غیبت منجی چیزی شبیه به مدینه ی فاضله را در این دنیا به وجود آورد . از رسیدن به دنیایی آرام و امن که در آن ، دروغ جای خود را به صداقت و بی اعتقادی جای خود را به ایمان می دهد ، ناامید نیستم . . و واقعا از همین جهت است که به سینما برای دستیابی به شبه مدینه ی فاضله ی خویش ایمان دارم .
اگر کارکرد سینما را می شناسم ، و اگر مدعی دوست داشتنش هستم ، و اگر پیرو گفته های پیش ، برای خود و رویاهایم ارزش قائلم ، پس با صدای بلند فریاد می زنم که سینما را ، رویاهایم را ، و خویشتن خویشم را فراموش نمی کنم ... با سینما به دنیا نیامده ام اما با آن از دنیا خواهم رفت ..
هوا را از من بگیرید ، اما رویاهایم را نه ...
هوا را از من بگیرید ، سینما را نه ...
ارزش جنگیدن یا دفاع به حفظ چیزیست که سرمایه ی ماست ... سرمایه اگر به یغما رفت ، جنگیدن و دفاع بی معناست ... برای چیزی می جنگم که هویت منست ... رویای من بخش مهمی از هویت منست ...
پس زنده باد رویاهایمان .... و زنده باد سینمایمان ...
یا حق .
به لطف حق ، و با همّت مسئولين انجمن سينماي جوانان دزفول ، قرار است بعد از سالها ، هفته ي فيلم كوتاه انجمن ، برگزار شود .
اين اتفاق خوب ، قرار است از ۱۷ تا ۲۱ بهمن ماه ۱۳۸۶ ، و در سالن كوچك اداره ي فرهنگ و ارشاد اسلامي شهر ، در دو سانس صبح ( ۹ تا ۱۱ صبح ) و عصر ( ۴ تا ۶ عصر ) به وقوع بپيوندد و خلقي را ( خلق اندك اما علافه مند سينماي كوتاه را ) خوشحال بگرداند ...
آنچه از قرار معلوم است اين است كه منتخبي از مهمترين آثار سينماي كوتاه كشور ، مجموعه اي از آثار جشنواره ي بين المللي فيلم كوتاه تهران ، فيلمهايي از سينماي كوتاه جهان و آثار فيلمسازان فيلم كوتاه دزفول ، برگزيده و براي پخش آماده شده اند تا علاقه مندان سينماي كوتاه را به جشني كوچك ، اما ضيافتي بزرگ دعوت كند .
به هر حال اين شايد بهانه اي باشد تا دوستداران سينماي كوتاه ، گردهم آيند و چند روزي دورهم به " تماشا " بنشينند و دنيا را از دريچه ي نگاه سينمايي بنگرند كه در شكل درستش ، ناب ترين هنر تصويري جهان خواهد بود .
پس به ضيافت سينما برويم و زندگي كنيم ....
بعد از ضيافت تحرير :
۱ ـ اگر تهران ، جشنواره ي بين المللي فيلم فجري دارد كه حاضر نيست سينماي كوتاه را دريابد ، دزفول هفته ي فيلم كوتاه كوچكي دارد كه سينما ( بلند و كوتاهش تفاوتي ندارد ) را همچون خود زندگي دريافته ( كه دُر يافته ) و صادقانه دوست مي دارد .
۲ - آنچنانكه شنيده ام دو فيلم " دست ديگر " و " كبريت بي خطر " من هم در اين هفته ي فيلم به نمايش در خواهند آمد .
۳ ـ نشاني محل نمايش فيلمها ( محل برپايي ضيافت ) ، اين است :
دزفول ، خيابان كشاورز ، نبش خيابان آيت الله بهشتي ، سالن اداره ي فرهنگ و ارشاد اسلامي ، تلفن :۲۲۵۰۳۴۰ - ۰۶۴۱
يا حق.
